maandag 14 november 2016

Chakra psychologie

In de afgelopen jaren ben ik mij steeds meer gaan interesseren voor de 'power' van mensen. Oftewel hoe krijg je mensen in beweging? Deze vraag stel ik mijzelf veelvuldig en staat voor mij centraal bij het ontwikkelen van onderwijs. Inmiddels heb ik dan ook heel wat theorieën gelezen. Enige weken geleden was ik weer eens 'ouderwets' in de bibliotheek. Daar kwam ik het onderstaande literatuurboek tegen geschreven door Anodea Judith: Handboek Chakra Psychologie.

Afbeeldingsresultaat voor chakrapsychologie

In dit boek wordt het oosterse chakrasysteem verklaard vanuit de westerse psychologie. Judith gebruikt de structuur van het chakrasysteem als een plattegrond waarop westerse begrippen van persoonlijke ontwikkeling ingevuld kunnen worden. Deze spirituele invalshoek was nieuw voor mij en vond ik enorm inspirerend en verhelderend. Ik heb het boek dan ook in één adem uitgelezen. Een echter aanrader!

dinsdag 12 april 2016

Terugblik

Dat was hem alweer! De "challengeday" 2016. De afgelopen maanden heb ik samen met mijn challengeteam genoten Danielle, Dick, Mijke en Peter hard (samen)gewerkt om een mooie bijdrage te leveren aan deze dag. Zorgvuldig hebben we gezamenlijk nagedacht over trends, drijvende krachten, scenario's, kansen & bedreigingen (kortom het onderwijs van de toekomst) en de manier waarop we 'ons' scenario voor de bezoekers van de "challengeday" inzichtelijk wilden maken.

'Onze' uitvoering verliep lekker. Ieder onderdeel van de uitvoering verliep exact zoals we het hadden bedacht en voorbereid. We zaten met ons lokaal achter in de hoek van het gebouw, waardoor er wellicht wat minder bezoekers kwamen dan bij andere groepen, maar dat mocht de pret niet drukken. Bezoekers leken over het algemeen enthousiast en positief. De interactie kwam dan ook makkelijk op gang gedurende de 15 minuten dat wij ze mochten vermaken. We hebben actief het dialoog opgezocht en naar feedback gevraagd. De feedback is terug te vinden op de groepsblog van 'back to the future'.

Zelf heb ik mijzelf ook weer verder ontwikkeld. Om deze ontwikkeling inzichtelijk te maken heb ik een animatie gemaakt (zie link).

Zo zoetjes aan komt het eind van de MLI in zicht. Ik heb nog behoorlijk wat te doen (LA5.2., de vakpublicatie, het ORD en het beeldverslag), maar stapje voor stapje gaan we richting te afronding. Een dubbel gevoel. Aan de ene kant snak ik naar wat meer vrijheid. En aan de andere kant is het ook wel jammer om binnenkort niet meer zo intensief met je eigen ontwikkeling bezig te zijn.


Feedback Respice in futuro

Gisteren was het dan zover: de Challengeday 2016! Het was een mooie avond waarin alle teams enorm hadden uitgepakt. Tijdens deze avond was het de bedoeling dat ik in ieder geval het challengeteam "Respice in futuro" van feedback zou voorzien. Dat heb ik gedaan (zie blogpost Respice in futuro en onderstaand).Om het totale feedbackformulier terug te zien, klik je op deze link.

maandag 4 april 2016

Netwerken

In één van de vorige MLI bijeenkomsten heb ik, door middel van een opdracht mijn, mijn netwerk (voor het onderwijs) in kaart gebracht (zie afbeelding). In de kern staan de namen van nabije netwerkpartners vermeld, zoals directe collega's, teamleider, MLI leerteamgenoten, familieleden en vrienden. In de laag daarom heen staan netwerkpartners vermeld, die voor mij makkelijk benaderbaar zijn, maar die ik niet (meer) wekelijks spreek, zoals managementleden, medewerkers van welzijnspraktijkinstellingen, oud collega's en studiegenoten, collega's buiten het scw-team en kennissen die actief zijn in allerlei soorten werkgebieden. In de buitenste laag heb ik netwerkpartners toegevoegd die ik kan benaderen, maar die ik weinig spreek, zoals de voorzitter van het CvB. Ik vind het mooi om te zien dat er in alle 'lagen' verschillende netwerkpartners zijn vertegenwoordigd.

Bij de uitwerking van de verschillende quests heb ik voornamelijk de netwerkpartners uit de binnenste laag benaderd. Zo hebben verschillende collega's en vrienden mij op de blog van feedback voorzien en heeft mijn partner Geerd de info-graffic voor het leerteam 'back to the future' vormgegeven.

maandag 29 februari 2016

Feedback verwerkt in Quest 3

Vorige week heb ik een SWOT analyse uitgewerkt voor het middelbaar beroepsonderwijs (zie Quest 3). Deze is mede tot stand gekomen dankzij de feedback die ik, gedurende mijn schrijfproces, heb ontvangen van mijn mede MLI medestudenten Dick Mans en Mijke Smolders.

In de onderstaande links die je mijn eerste opzet aangevuld met op -en aanmerkingen van Dick en Mijke. In Quest 3 is vervolgens terug te lezen op welke wijze ik de feedback heb verwerkt.
Zelf heb ik ook Dick van feedback voorzien.

donderdag 25 februari 2016

Quest 3: SWOT analyse (scenario 1 binnen het mbo)

In de afgelopen weken hebben we met ons challange team ‘back to the future’ een viertal scenario’s uitgewerkt (zie quest 2), gebaseerd op het bijgaande scenariosjabloon. We hebben inmiddels gezamenlijk besloten dat we voor de 'challengeday' scenario 1 verder gaan uitwerken. Aangezien de uitwerking van dit scenario toepasbaar en bruikbaar dient te zijn op/voor ieder type onderwijs, is het van belang om eerst toekomstmogelijkheden inzichtelijk te maken middels een SWOT analyse.
 
In deze blogpost  richt ik mij op het middelbaar beroepsonderwijs. Aangezien ik werkzaam ben binnen deze sector, heb ik hier het beste zicht op. De overige challenge team leden richten zich op andere sectoren zoals PO, HBO en praktijkonderwijs. Op deze manier kunnen we uiteindelijk een gezamenlijk een totaal beeld schetsen.
 
SCENARIO 1: leren binnen het gebouw - autonoom
 
Sterktes
1.    Ondersteuning bij persoonlijke en maatschappelijk ontwikkeling.

Opvallend veel lerenden binnen het mbo hebben een problematische achtergrond. Dit maakt hen kwetsbaar in een complexe, snel veranderende samenleving waarin mensen in toenemende mate individualistisch leven. Dit type onderwijs binnen een schoolgebouw geeft docenten de mogelijkheid om een sociale omgeving te creëren, waarin zij extra ondersteuning kunnen bieden de persoonlijke en maatschappelijke ontwikkeling van lerenden. Deze sterkte is momenteel als duidelijk aanwezig bij mijn eigen collega's sociaal werk, die zij als welzijnsdocent al beschikken over de 'skills' om een sociale omgeving tot stand te brengen. Als MLI-er kan ik o.a. (mede) actuele maatschappelijke ontwikkelingen volgen en deze in het lesprogramma integreren.

2.    Vertrouwensband docent - student.

Het leren binnen het gebouw maakt een intensieve, spontane interactie mogelijk tussen docenten en (mede)studenten. Hierdoor ontstaat voor de docent de mogelijkheid om een vertrouwensband op te bouwen, waardoor de lerende o.a. meer zal openstaan voor feedback (op procesniveau en zelfregulatieniveau) en waardoor het zelfregulerend vermogen bevorderd zal worden. Als welzijnsdocenten, beschikken mijn collega's momenteel over de skills over deze vertrouwensband te creëren. Als MLI-er kan ik mijn collega's waar nodig met (nieuwe) theoretische inzichten ondersteunen, zodat het opbouwen van de vertrouwensband niet enkel vanuit het 'onderbuik gevoel' geschied.

3.    Financiën
Door het creëren van de campussen zijn er relatief minder gebouwen nodig. Ruimte kan efficiënter ingezet worden en geld, dat anders geïnvesteerd wordt in het openhouden en onderhouden van schoolgebouwen, kan anders worden geïnvesteerd. Bijvoorbeeld in het opleiden van (mbo) docenten, het verminderen van de werkdruk of het aanschaffen van de nieuwste technologische middelen.


Zwaktes

1.    Koppeling onderwijs – praktijk
MBO lerenden worden opgeleid voor een specifieke arbeidssector. Op het moment dat mbo lerenden (voor een aanzienlijk gedeelte) leren binnen het schoolgebouw, ontstaat het gevaar dat zij opgedane kennis en vaardigheden niet direct kunnen koppelen  aan concrete ervaringen en werksituaties. Volgens Schunk (2004), aanhanger van het constructivisme, is deze koppeling echter wel cruciaal voor het leerproces van de lerende en het creëren van een betekenisvolle leeromgeving. Voor mijn collega's ligt er dan ook een uitdaging om school en praktijk actief bij elkaar te brengen in deze leersituatie. Om dit te bewerkstellingen ligt er voor mij als MLI-er een mogelijke taak weggelegd om collega's te ondersteunen met theoretische inzichten. 

2.    Digitalisering.

Ict wordt steeds sneller, goedkoper, kleiner en internet blijft groeien (KPC-groep). Internet is een bron van informatie en wordt steeds meer ingezet door mensen. Mogelijkheden om te netwerken, op afstand -en zelfstandig te leren worden alsmaar vergroot. Het is de vraag of lerenden de toegevoegde waarden van een schoolgebouw blijven inzien. Daarnaast vraagt het van docenten om ook mee te gaan in deze digitale ontwikkelingen. De vraag is of docenten, waaronder mijn huidige  collega's, hier voor open staan of toe in staat zijn. Als MLI-er is het van belang dat ik op de hoogte blijf van digitale ontwikkelingen, als voorbeeld fungeer binnen het team en collega's, waar nodig, enthousiast maak en ondersteun bij het inzetten van deze middelen.

Kansen

1.    Leven lang leren
In de kenniseconomie, waarin kennis snel veroudert en mensen met minder zekerheid verbonden zijn aan de arbeidsmarkt, wordt er van mensen in toenemende mate verwacht dat zij een leven lang leren (MBO raad). Hierdoor ontstaat er voor het mbo de mogelijkheid om zich, naast de adolescenten, ook op andere leeftijdsgroepen richten. Dit betekent dat er, hoewel er minder kinderen geboren worden, een stabiel aantal lerenden in het gebouw aanwezig zullen zijn, waardoor docenten een zekere baangarantie behouden. Ook in de welzijnssector. Als MLI-er ligt er voor mij een kans om een curriculum mede te ontwikkelen dat aansluit bij alle categorieën lerenden.

2.    Veranderende waarden
In de toekomst zullen lerenden naar verwachting minder waarden hechten aan autoriteit en meer aan zelfexpressie en zelfregulatie (CED-groep, 2013). Lerenden hebben hierdoor meer behoefte aan autonomie in het eigen leerproces. Dit type onderwijsinstelling speelt in op de behoefte van lerenden met een middelbaar (beroeps) niveau.
 
Bedreigingen

1.    Middenklasse verdwijnt / neemt af.
In de snel veranderende kenniseconomie, waar technologische ontwikkelingen elkaar in een rap tempo opvolgen, is de verwachting dat de 'middenklasse' beroepen in toenemende mate zullen afnemen en de 'onderklasse' en 'bovenklasse' zal toenemen (Baroncini, 2004). De vraag naar middelbaar beroepsopleidingen zal hierdoor automatisch afnemen (zowel binnen als buiten het schoolgebouw), waardoor mogelijk docentenbanen zullen verdwijnen. Ook in de welzijnssector waarin mijn huidige collega's werkzaam zijn. Als MLI-er kan ik samen met mijn collega's onderzoeken of er doelgroepen / mogelijkheden zijn waar wij ons als onderwijzers op zouden kunnen richten.

2.    Puberbrein

De vraag is of lerenden, die zich binnen het mbo merendeels nog in de adolescentiefase bevinden, wel in staat zijn om zoveel eigen keuzes te maken in het eigen leerproces. Uit onderzoek is gebleken dat deze leeftijdscategorie nog niet over voldoende hersencapaciteit beschikt om enige zonder sturing van buitenaf autonoom te kunnen handelen (Van Boxtel, 2014). Naar verwachting zullen er in de nabije toekomst geen middelen ontwikkeld worden die de ontwikkeling van het brein kunnen versnellen / stimuleren.

3.    concurrentie vakkrachten.
Het mbo heeft een aanzienlijk aantal gekwalificeerde docenten nodig met vakspecifieke kennis binnen een schoolgebouw. De verwachting is dat er, ondanks het teruglopende aantal lerenden, per saldo een docententekort zal ontstaan. Dit wordt mede veroorzaakt, doordat het mbo met het bedrijfsleven zal moeten concurreren om vakkrachten (die eerder vaker voor het onderwijs kozen), aanzien ook deze bedrijven kampen met de gevolgen van de vergrijzing (Ministerie van onderwijs, 2011).
 
SWOT analyse mbo (leren binnen het gebouw – autonoom)
Sterkte:

Zwakte:
  • Ondersteuning bij persoonlijke -en maatschappelijke ontwikkeling.
  • Vertrouwensband docent - student
  • Financiën
  • Koppeling onderwijs - praktijk
  • Digitalisering
Kansen:

Bedreigingen:
  • Leven lang leren
  • Verandering van waarden.
  • Afnemen / verdwijnen middenklasse (beroepen).
  • Puberbrein en zelfregulatie.
  • Concurrentie vakkrachten



maandag 22 februari 2016

Feedback vanuit mijn netwerk

De afgelopen week heb ik aan verschillende mensen uit mijn netwerk feedback gevraagd op de (quest 2) uitwerking van scenario 1, van de groepsopdracht. Dit scenario had ik namelijk, namens de groep 'back to the future', voor mijn rekening genomen. Gelukkig reageerde er enkele collega's scw!

Sommige feedback heb ik ook daadwerkelijk gebruikt om aanpassingen door te voeren in het scenario. Zo gaf mijn college Hans Panjoel bijvoorbeeld aan dat sommige lerenden er wellicht nog helemaal niet aan toe zijn om zelfstandig op een Campus te wonen. Vandaar dat ik in het aangepaste scenario (1) heb aangegeven dat er (gezins)woningen op de campus aanwezig zijn.

Daarnaast heb ik ook de infographic voor mijn rekening genomen. Danielle had Judith benaderd voor feedback. Haar bevindingen heb ik zojuist in de infographic verwerkt. We spreken inderdaad over lerenden ipv studenten en we hebben het over het onderwijs van 2030 ipv 2032.

Vandaag heb ik een van mijn netwerk feedbackkaarten ingeleverd bij de gamemaster. Hopelijk is deze toelichting voldoende voor de extra XP's!!



zondag 21 februari 2016

Info grafhic

Een middag creativiteit met mijn partner Geerd heeft de volgende infografhic opgeleverd voor Quest 2:

donderdag 18 februari 2016

Quest 2: groepopdracht


In Quest 1 hebben we als challenge team ‘back to the future’ beschreven welke ontwikkelingen / trends ons inziens naar verwachting een grote invloed zullen hebben op het onderwijs van de toekomst. Een trend die ons inziens een grote inpact zal hebben op het onderwijs is de transformatie van een industriële naar een kennismaatschappij. Deze trend draagt er in toenemende mate aan bij dat er een houding van mensen gevraagd wordt waarin zij gemotiveerd en in staat zijn om een leven lang te leren (CED-Groep, 2013).  Om dit te realiseren is het van belang dat mensen zich een aantal competenties eigen maken, die geschaard kunnen worden de noemer ‘21st century skills, bestaande uit: samenwerken, probleemoplossend vermogen, ICT geletterdheid, creativiteit, kritisch denken, communiceren en sociale vaardigheden (Thijs, Fisser & van der Hoeven, 2014).  

Het MBO, en ieder ander type onderwijs, heeft zowel een maatschappelijke als economische opdracht bij het aanleren van deze competenties. De maatschappelijk opdracht is het afleveren van een verantwoordelijke burger, die kan mee doen of participeren in de maatschappij. De economische opdracht is het afleveren van (beginnend)beroepsbeoefenaars die in staat –en gemotiveerd zijn om zich te blijven ontwikkelen en die leren ervaren als een direct gevolg van arbeid (Thijs et al., 2014). Om als Nederlandse economie te blijven gelden, is het noodzakelijk om het fundament voor innovatie te versterken, wat enkel mogelijk is als arbeidskrachten kunnen inspelen op de steeds snellere opeenvolging van nieuwe inzichten en producten op de arbeidsmarkt  (Van der Zee, Manshanden, Bekkers & Van der Horst, 2012

De vraag is uiteindelijk op welke wijze studenten deze competenties aangeleerd dienen te krijgen binnen het onderwijs. Is dat binnen-of juist buiten het schoolgebouw? En dienen de competenties aangeleerd te worden middels een hoge mate van (docenten)sturing of moet er voor de student zoveel mogelijk ruimte voor autonomie zijn? Deze vragen hebben geleid tot een tweetal drijvende krachten die verwerkt zijn in het onderstaande trendsjabloon.

Scenario 1: de ontwikkelcampus

In 2030 loopt Liam een schoolgebouw binnen. Het gebouw is onderdeel van een grote ontwikkelcampus, waar sportcomplexen, winkels, restaurants en (sector gebonden) bedrijfjes / organisaties en nagenoeg alle onderwijsinstellingen en uit de regio zich hebben gevestigd. Door de toename van de verstedelijking en de afname van het aantal adolescente lerenden zijn er in Nederland inmiddels nog maar 7 campussen aanwezig waar Liam zich bij aan kan sluiten, verdeeld over de steden Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Groningen, Enschede, Eindhoven en Maastricht. Het onderwijs richt zich binnen de campus op verschillende niveau's, vergelijkbaar met de vroegere onderwijssoorten: basisonderwijs, vMBO, MBO, HBO etc. De clustering van alle onderwijsniveaus en overige organisaties, maakt het voor de lerende mogelijk om indien gewenst bepaalde lesonderdelen te volgen binnen een gedifferentieerd(e) niveau of leeromgeving.

Het gebouw bestaat uit een grote open leerruimtes, waarin ‘flexibele units’ zijn geplaatst. In 2020 heeft de school gekozen voor deze indeling, omdat deze ‘units’ makkelijk verplaatst en anders ingedeeld kunnen worden. Dit stelt het onderwijs in staat om qua ruimte snel mee te bewegen met de ontwikkelingen van de arbeidsmarkt, de maatschappij en de leerbehoefte van de student(stimuleringsfond, 2015). De campus is 24 uur per dag, gedurende het hele jaar open. Hoewel er niet telkens docenten aanwezig zijn, is het door de ontwikkeling van technologische middelen voor Liam altijd mogelijk om gepersonaliseerde roosters en onderwijsmiddelen voorhanden te hebben (den Ouden, Valkenburg, & den brok, 2014).

Op de campussen is er veel ruimte en aandacht voor de persoonlijke ontwikkeling: kritisch denken, probleemoplossend vermogen, creativiteit en samenwerken (Biesta, 2014). De school vormt daarnaast een sociale en rijke omgeving waarin aandacht is voor persoons- en maatschappelijk vorming om de lerende voor te bereiden voor deelname in de samenleving (biesta; platform 2032). De noodzaak hiervan is de afgelopen jaren steeds meer inzichtelijk geworden, aangezien jongeren in toenemende mate opgroeien in een complexe, individualistische omgeving, waarin zij zelf betekenis moeten geven aan het leven, snelle keuzes moeten maken en waarin sociale banden minder vanzelfsprekend zijn (Veugelers & Schuitema, 2010).
Iedere lerende kiest (een) eigen leerroute, leertempo en leerniveau (desgewenst per lesonderdeel) en leermiddelen. Liam studeert af wanneer hij dat wil. Een certificeringssysteem geeft aan wat hij op welk niveau hebt afgerond op basis van het ontwikkelde  portfolio. Dit portfolio heeft diploma’s enkele jaren geleden overgenomen (Staes, 2012). Met het portfolio worden niet alleen meetbare, maar ook ‘merkbare’ opbrengsten gedeeld (Platform2032). De docent beoordeeld uiteindelijk of de student aan het gewenste niveau heeft voldaan.
Op de campus kan Liam kiezen uit verschillende leeromgevingen, analoog, realistisch en virtueel. Per leeronderdeel kan hij aangeven welke vorm hij op dat moment voor zijn leerproces wil toepassen. Analoog, waarbij hij gebruik maakt van devices die hem helpen zijn theoretische kennis en kunde te  vergroten. Realistisch waar de door de school aangetrokken bedrijven en organisaties de werkelijkheid binnen de campus brengen. Of virtueel waarin hij via hologrammen met de geconstrueerde werkelijkheid van buiten wordt geconfronteerd en hij het geleerde kan toepassen, in samenwerking met andere studenten en docenten. In de open leerruimte heeft hij de mogelijkheid om met verschillende (digitale) tools, materialen, technieken en bronnen aan de slag te gaan om het leerproces te bevorderen (Gershenfeld, 2005).
Zelfregulatie vindt ten volle plaats in het leerproces van Liam, een ontwikkeling die sinds 2014 in het beoogd curriculum van het basisonderwijs werd opgenomen. Dit was onderdeel van de 21ste eeuwse vaardigheden (Thijs, Fisser, & Van der Hoeven, 2014). Liam bepaalt zelf met wie, hoe en wanneer hij leert. Hij vraagt zelfstandig feedback aan mede lerenden en docenten, die in de loop der jaren steeds meer als coach fungeren. Doordat docenten een onmisbare factor blijven in het leerproces van de lerende heeft Liam heeft wel een aantal vaste docenten / coaches toegewezen gekregen die hem ondersteunen bij het creëren van een veilige en nuttige leeromgeving. Zo heeft hij met behulp van zijn docenten haalbare leerdoelen geformuleerd, besproken welke stappen hij gaat ondernemen om zijn doelen te bereiken en zijn talenten en passie in kaart gebracht. De docent  Het is erg prettig dat Liam zijn continue zowel docenten als mede lerenden kan bereiken via digitale devices en kan ontmoeten op school.

woensdag 17 februari 2016

Feedback kaarten

Binnen leerarrangement 4 heb je als student de mogelijkheid om gebruik te maken van een aantal feedbackkaarten. Aangezien (een deel van) Quest 2 een grote, tijdsintensieve opdracht betreft, die naar mijn verwachting in grote mate bepalend zal zijn voor het verdere verloop van dit LA, wil ik graag meerdere feedbackkaarten inzetten.

Ik heb aan twee leergroep medestudenten om feedback gevraagd op mijn uitwerking van quest 2 (zie onderstaande foto). Naast mondelinge feedback hebben Dick en Danielle hun feedback toegevoegd in het opmerkingenveld van mijn blog. Met alle punten heb ik wat kunnen doen (heel fijn).

 
Ik zou ook graag extra feedback willen ontvangen van één van de 'gamemasters'. Bij deze zet ik dan ook de onderstaande feedbackkaart in.


Gelukkig kan ik ook zelf feedback geven aan medestudenten. Zie onderstaande foto.



donderdag 4 februari 2016

Ontwerpfase

Voor een korte inleiding deze blog --> zie voorgaande blogpost.

Inmiddels ben ik in de ‘ontwerpfase’ aanbeland, wat betekent dat mijn focus vanaf dit punt ligt op het ontwerpen van vier (voor Summa Welzijn en MBO breed) mogelijke scenario’s die vallen binnen de vier kwadranten uit het, door het challengeteam ''back tot the future' ontwikkelende trendsjabloon. Hoewel ieder scenario een verschillend beeld van de toekomst schetst, is er ook een overeenkomst aanwijsbaar. Ieder scenario is gericht op de kenmerken van ‘adaptief onderwijs’. “Adaptief onderwijs betekent het doelbewust afstemmen van de onderwijsleersituatie op verschillen tussen studenten”, zo definiëren Blok & Breetvelt (2004).

Er is getracht om alle vier de scenario’s even mogelijk en plausibel te laten zijn. Op deze manier krijg je als lezer een inzicht in de mogelijke evoluties, kansen en gevolgen van beslissingen die genomen kunnen worden ten aanzien van de vier scenario’s. Bij de uitwerking van de scenario’s is gebruik gemaakt van ‘backcasting’, wat betekent dat er vanuit de toekomst terug geredeneerd wordt naar het heden (Van Asselt, Faas, Van der Molen, 2010).

In ieder scenario wordt uitgegaan van het jaar 2025. Dit is een bewuste keuze aangezien dit jaartal binnen het mbo geregeld als meetpunt voor toekomstscenario's wordt genomen (in beleidsstukken).

SCENARIO 1:

In 2025 loopt de Lidy P. een schoolgebouw binnen, met grote open leerruimtes, waarin ‘flexibele units’ zijn geplaatst. In 2020 heeft de school gekozen voor deze indeling, omdat deze ‘units’ makkelijk verplaatst en anders ingedeeld kunnen worden. Het idee voor deze indeling kwam enkele jaren eerder tot stand, op het moment dat docententeams geïnspireerd werden door artikelen, gepubliceerd rond 2015, waarin wetenschappers stelde dat het van belang is om een schoolgebouw in staat te stellen mee te laten bewegen met de ontwikkelingen van de arbeidsmarkt, de maatschappij en de leerbehoeften van de student (stimuleringsfond, 2015).
 
De student kent in 2025 geen vaste opleidingsduur, vast (tijd)rooster en vaste leerjaren. Studenten bepalen zelf hun eigen leertempo en wat voor hen het meest geschikte tijdstip is om binnen de openingstijden van het schoolgebouw aanwezig te zijn. Dat sluit ook aan bij de wetenschappelijke onderzoeken van de afgelopen 10 jaar, waarin steeds meer bewezen is dat het voor de leerprestaties van studenten van cruciaal belang is dat het onderwijsprogramma aansluit bij het bio –en leerritme van de student. Daarbij was er in 2010 al een duidelijke trend aanwijsbaar waarin zichtbaar werd dat de arbeidsmarkt steeds mobieler werd in werktijden en werkplaatsen (Unknot, 2010).  Gezien het feit dat deze trend rond 2020 een enorme impact op het beroepenveld bleek te hebben, was het voor het mbo noodzakelijk om hier op in te spelen.

Er is inmiddels nauwelijks meer een scheidslijn op te merken tussen verschillende lesvakken. Studenten ontmoeten elkaar op school om samen te werken en gemeenschappelijke (opleidingsgerichte) interesses te delen. Het betreft een ‘MakerSchool’, waarin studenten al doende leren om hun ideeën om te zetten in de gewenste 21 st century skills (Horvath & Cameron, 2015). In de leerruimte hebben studenten de mogelijkheid om met verschillende tools, materialen, technieken en bronnen aan de slag te gaan om het leerproces te bevorderen (Gershenfeld, 2005). De invloed van een ‘Makerschool’ op de leerprestaties van studenten is vanaf 2005 steeds meer inzichtelijk geworden. Het is dan ook niet verwonderlijk dat er rond 2018 in het Nederlandse onderwijs een duidelijke beweging zichtbaar was, waarin veel scholen (in elke sector) dit type leeromgeving integreerde in het curriculum.

De bovenstaande punten maken het mogelijk om mbo studenten in 2025 alle ruimte te bieden om zelf te bepalen welke bronnen en middelen nodig zijn om de 21st century skills aan te leren.  De docent wordt niet meer gezien als de belangrijkste bron. In 2013 al toonde wetenschapper Hattie (2013) met zijn standaardwerk ‘visuale learning’ aan dat zelfs de beste docenten slecht 20% invloed uitoefenen op de leerprestaties van docenten. Ondanks dit lage percentage wordt de docent wel degelijk gezien als onmisbare factor in het leerproces, waardoor er gedurende de openingstijden van de school telkens meerdere docenten aanwezig zijn om, waar nodig, begeleiding te bieden. De docent kijkt, bij het aanbieden van begeleiding, door de ogen van de student. Hij weet wat het niveau, de leervoorkeur en de leerdoelstellingen zijn van de student en past de didaktiek hier op aan. (peer)feedback vormt een belangrijke rol in het leerproces en heeft als doel om de kloof tussen waar de student is en het beoogde doel te verkleinen. De student geeft daarbij antwoord op drie feedbackvragen: 'waar ga ik heen (feed up)?, hoe sta ik er voor (feed back)?, wat is de volgende stap (feed forward)?'. De feedbackvragen hebben betrekking op drie feedbackniveau 's: taakniveau, procesniveau en zelfregulatieniveau. Deze zienswijze komt voort uit het standaard werk (visual learning) van Hattie (2013).
 
Deze mate van autonomie is niet zonder slag of stoot doorgevoerd in het lesprogramma. In 2016 was deze geheel vrije vorm nog ondenkbaar, aangezien de overheid nog allerlei eisen aan de lesinhoud stelde door middel van het kwalificatiedossier. Maar rond die periode werd er in het onderwijsdebat steeds meer overeenstemming gevonden dat het ministerie niet ‘top-down’ moest reageren, maar scholen de ruimte moest geven om het curriculum zelf in te richten. In 2024 is het kwalificatiedossier uiteindelijk geheel afgeschaft. Logisch ook gezien wetenschappers terug bleven pakken op de ‘Zelfdeterminatie-theorie’ van Ryan & Deci (2001), die stelde dat het onderwijs moet voldoen aan driebasisbehoefte: autonomie, sociale verbondenheid & Competentie.

Kanttekeningen:
1.   De vraag is of studenten, die zich merendeels nog in de adolescentiefase bevinden, wel in staat zijn om zoveel eigen keuzes te kunnen maken in het eigen leerproces. Uit onderzoek is gebleken dat adolescenten nog niet over voldoende hersencapaciteit beschikken om zonder sturing van buitenaf zelfregulerend te kunnen handelen (van Boxtel, 2014).

2.   Ook is het de vraag of er binnen een schoolgebouw wel een betekenisvolle leeromgeving gecreëerd kan worden als studenten opgedane kennis en vaardigheden niet direct kunnen koppelen aan concrete ervaringen en werksituaties. Worden de leermomenten dan wel werkelijk omgezet in de gewenste ‘skills’?

3.   Tot slot kan gesteld worden dat het open –en onderhouden van een schoolgebouw enorm veel geld kost. Geld dat bespaard en anders ingezet kan worden op het moment studenten leren buiten het schoolgebouw.

SCENARIO 2

In 2025 loopt de Daan R. een schoolgebouw binnen waarin vaste ruimtes zijn ingericht om de ’21 st century skills’ aan te leren. Zo is er bijvoorbeeld een ruimte beschikbaar met de nieuwste technologische middelen om ict vaardigheden eigen te maken. En een open ruimte met een flexibele klassenopstelling geeft de docent de mogelijkheid om actief aan de slag te gaan met sociale- en communicatieve vaardigheden.

Bij de start van de opleiding heeft de student samen met de docent bekeken wat zijn niveau, leerstijl, krachten en tekortkomingen is/ zijn. Docenten gaan bij het inrichten van het lesprogramma namelijk niet uit van de gemiddelde student, maar van verschillen tussen studenten. De gedachte staat centraal vanaf 2015, het jaar waarin het docententeam werd geïnspireerd door Rijkonderwijs (een methode waar een vergelijkbaar mbo vanaf dat jaar mee werkte). Iedere student binnen de opleiding volgt een aantal vaste leereenheden, waar hij / zij de verschillende ‘skills’ krijgt aangeleerd. De student wordt ingedeeld in een groep studenten met vergelijkbare leerbehoeften, leerstijlen en denkniveaus. Hierdoor sluit het onderwijs zoveel mogelijk aan bij het leertempo en de behoefte van de student.

De docent neemt een belangrijke vakdidactische, pedagogische en socialiserende rol in, in het leerproces van de student. De afgelopen jaren is steeds meer inzichtelijk geworden dat deze rol noodzakelijk is aangezien maatschappelijke ontwikkelingen er toe hebben geleid dat jongeren opgroeien in een complexe, individualistische omgeving, waarin zij zelf betekenis moeten geven aan het leven, snelle keuzes moeten maken en waarin sociale banden en het behouden van stabiele arbeidsplaatsen minder vanzelfsprekend zijn (Veugelers & Schuitema, 2010). Voor jongeren is het lastig om zelf de skills te ontwikkelen om zich staande te houden in deze maatschappij. Dit komt onder meer doordat zij nog niet beschikken over voldoende hersencapaciteit om zonder sturing van buitenaf zelfregulerend te kunnen handelen (van Boxtel, 2014). Scholen hebben een belangrijke verantwoordelijkheid om een bron van verbondenheid te vormen en sturing te geven aan de nodige skills om studenten voor te bereiden op de kenniseconomie (laatste alinea is ook van toepassing op scenario 3).

Kanttekeningen:

1.    Dit type onderwijs heeft een aanzienlijk aantal gekwalificeerde docenten nodig. Dit kan nog wel eens een uitdaging worden aangezien de verwachting is dat er door de toenemende vergrijzing, ondanks de teruglopende studentaantallen, per saldo een docententekort zal ontstaat. Dit wordt mede veroorzaakt, doordat het mbo met het bedrijfsleven zal moeten concurreren om vakkrachten (die eerder vaker voor het onderwijs kozen), aanzien ook deze bedrijven kampen met de gevolgen van de vergrijzing. Daarnaast kent vraagt dit type onderwijs docenten die naast vakinhoudelijke ook pedagogisch vaardig zijn. Uit onderzoek is gebleken dat docenten deze laatste vaardigheden vaak missen, waardoor de focus van het onderwijs zal moeten liggen op de sturingsmogelijkheden om nu en in de toekomst over voldoende goede docenten te beschikken (Ministerie van onderwijs, 2011).
2.    De zelfdeterminatietheorie van Ryan & Deci (2001) stelt dat studenten beschikken over drie basisbehoeften: autonomie, sociale verbondenheid & competentie. Onderwijs dat sterk de nadruk legt op sturing, komt de behoefte aan autonomie niet tegemoet, waardoor studenten ook niet geprikkeld worden om zelfregulerend en dus ‘een leven lang’ te willen leren.
3.    Verder zie scenario 1, aandachtspunt 2 en 3.
SCENARIO 3:

In 2025 loopt de Liam F. stage bij een organisatie op de arbeidsmarkt. Het is niet meer nodig om te leren binnen een schoolgebouw, aangezien technologische middelen het steeds meer mogelijk maken om overal en op ieder gewenst moment kennis en vaardigheden te vergaren met betrekking tot de ’21 century skills’. De student bepaalt samen met de docent het startniveau van de student. In het vaststellen van het lesprogramma, gaat de docent niet uit van de gemiddelde student, maar van het individuele niveau, de leerstijl en voorkennis van de student.

Per ‘skill’ bepaald de docent welke (vorm van) sturing de student nodig heeft. Door middel van ‘cloud computing’  zijn er allerlei computermiddelen (applicaties, social media, storage, e.d.) op internet beschikbaar om het leerproces van de student te bevorderen. Hier krijgt de student passende opdrachten, werkvormen, informatie, feedback, beoordelingscriteria en tips op maat aangeboden, die zorgvuldig door de docent worden geselecteerd. De docent volgt het leerproces door middel van een ‘studentvolgsysteem’. Dit betekent dat de docent resultaten van de student telkens analyseert om te kijken of de student op de goede weg is en of de leerweg en mate van sturing nog wel passend is. Dit maakt het mogelijk om te werken met gerichte en uitdagende doelen, wat leidt tot betere presentaties van de student, zo blijkt uit onderzoek (Locke & Latham, 2002). Tot slot stelt ‘cloudcomputing’ de student in staat om makkelijk re communiceren met de docent en medestudenten. Want, al leert de student voornamelijk op de werkplaats, ook contact met peers blijft belangrijk, aanzien medestudenten dezelfde taak spreken als de student en kunnen aangeven hoe zij een bepaalde taak hebben aangepakt.

(Een netwerk van) dronen, maken het mogelijk voor de docent om ten alle tijden mee te kijken met de student. De student kan hierdoor gemakkelijk lessen, samenwerkingsbijeenkomsten met peers en individuele gesprekken bijwonen en daarbij alles en iedereen in de gaten houden.

Kanttekeningen

·         Zie scenario 2, aandachtspunt 1.

·         Zie scenario 3, aandachtspunt 2.
  

SCENARIO 4:


In 2025 loopt / werkt Julie (stage) bij een organisatie op de arbeidsmarkt. Het is niet meer nodig om te leren binnen een schoolgebouw, aangezien technologische middelen het steeds meer mogelijk maken om overal en op ieder gewenst moment kennis en vaardigheden te vergaren met betrekking tot de ’21 century skills’. In 2015 was het nog uitzonderlijk als je als docent lesmateriaal op social media plaatste. Inmiddels wordt internet door iedere docent en student ingezet, waardoor kennis razendsnel circuleert en studenten dus wereldwijd kennis kunnen vergaren. Ook wordt de docent allang niet meer gezien als de belangrijkste bron ter ondersteuning van het leerproces van studenten (zie scenario 1).

De student bepaalt in 2025 zelf welke bronnen hij / zij gebruikt om de ’21 century skills aan te leren’. De onderwijsinstelling stelt verschillende media ter beschikking voor de student om lesmateriaal terug te vinden en in contact te komen met docenten en medestudenten. Door middel van ‘Cloudcomputing’ krijgen studenten op een gemakkelijke manier en on-demand netwerktoegang tot een gedeelde verzameling configureerbare computermiddelen (zoals applicaties, diensten, storage e.d.). De ‘drone’ is  een belangrijk middel geworden om met elkaar te communiceren. Zo is het inmiddels mogelijk om ‘drones’ als netwerk met elkaar te verbinden, waardoor een groep studenten bijvoorbeeld een bijeenkomst,  intervisiebijeenkomst of college van een docent kan bijwonen en de hele ruimte in de gaten kan houden.

De drone maakt het ook mogelijk voor de docent om op ieder gewenst moment met de student mee te kijken op de werkplaats. Want hoewel de student vrij is om eigen keuzes te maken in het leerproces, is het wel degelijk van belang dat de docent, indien gewenst, specifieke ervaringen of werksituaties van de student in verband kan brengen met nieuwe kennis. Hierdoor creëert de docent samen met de student een betekenisvolle leeromgeving.  Deze zienswijze komt voort uit de constructivistische stroming in de onderwijspsychologie en heeft tot op heden veel invloed gehad op de huidige inrichting van het onderwijs (Schunk, 2004).

De opleiding kent geen vaste opleidingsduur en richt zich niet op een specifieke leeftijdscategorie. Hoewel de grootste groep studenten nog altijd bestaat uit adolescenten, stromen er steeds meer mensen op latere leeftijd in. Dat is ook niet verwonderlijk als je bedenkt dat er van iedere beroepskracht wordt verwacht dat zij een leven lang leren en dat een stabiele arbeidsplaats allang geen meer vanzelfsprekendheid is. Hierdoor stijgt de vraag naar om -en bijscholing (OECD, 2008).

Kanttekeningen:

1.    In dit type onderwijs heeft de student, naast de georganiseerde contactmomenten via technologische middelen, weinig interactie met docenten en medestudenten. Dit maakt het voor de docent lastig om de student pedagogisch te begeleiden, een vertrouwensband op te bouwen en feedback te geven op procesniveau en zelfregulatieniveau (Hattie & Timperley, 2007). Ook peerfeedback is een uitdaging op deze wijze, terwijl de Cock & Windmuller (2013) stellen dat peerfeedback effectief kan zijn bij het bevorderen van zelfregulatie en een meerwaarde kan opleveren, omdat medestudenten dezelfde taal spreken als de student en kunnen aangeven hoe zij een taak of proces hebben aangepakt.
2.    Zie verder à scenario 1, aandachtspunt 1.

Bronvermeldingen:

·         Blok, H., & Breetvelt, I. (2004). Adaptief onderwijs: Betekenis en effectiviteit. Pedagogische Studiën, 81(1), 5-27
·    De Cock, C., Windmuller, I. (2013). Hoe zet je ontwikkelingdgerichte feedback in bij het aanleren van zelfregulatie? Onderwijs en  gezondheidszorg, 37 (5), 3-5
·    Centrum Educatieve Dienstverlening. (2013). De jeugd heeft de toekomst, het onderwijs ook? Rotterdam: CED-Groep.
·    Hattie, J. (2012). Visible Learning for Teachers. Feedback, 70(80), 90.
·    Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The Power of Feedback. Review of Educational Research, 77, 81-112.
·    Horvath, J., & Cameron, R. (2015). What’sa Makerspace (or Hackerspace)?. In The New Shop Class (pp. 59-71). Apress.
·    Locke, E.A., & G. Latham (2002). Building a Practically Useful Theory of Goal Setting and Task Motivation. The American Psychologist, 57(9), 705-17
·    Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2010). Nota werken in het onderwijs 2011. Den Haag: Ministerie van OCW.
·    Thijs, A., Fisser, P., & Van der Hoeven, M. (2014). 21e eeuwse vaardigheden in het curriculum van het funderend onderwijs. Enschede: SLO.
·    van Asselt, M. B. A., van der Molen, F., Faas, A., & Veenman, S. A. (Eds.). (2010). Uit zicht: toekomstverkennen met beleid (Vol. 24). Amsterdam University Press.
·    Van Boxtel, M. (2014). Hersenen die ouder worden. Geron, 6-7.
·    Van der Zee, F., Manshanden, W., Bekkers, F., & van der Horst, T. (2015). De staat van Nederland innovatieland. Amsterdam: University Press.